දරුවන් 1643ක් බේරාගත් දූරදර්ශී මිනිසා

(ප්‍රේමලාල් විදානගේ)

නේපාලයේ බට්ටාර් හි පිහිටි සුන්දර කඳුකර ගම්මානයක සාමාන්‍ය බදාදා උදෑසනක් මෙතරම් භයානක සහ ත්‍රාසජනක වනු ඇතැයි එහි ජීවත් වූ කිසිවෙකුත් සිහිනෙකින් හෝ සිතුවේ නැත. ත්‍රිශූලි නදිය අසබඩ පිහිටි මේ අලංකාර ප්‍රදේශය එක මොහොතකින් දැවැන්ත විනාශ මුඛයකට ඇද වැටුණේ මුළු මහත් ලෝකයම කම්පාවට පත් කරමිනි. දහසකට අධික කුඩා පාසල් දරුවන් සිය දෛනික අධ්‍යාපන කටයුතු සඳහා සූදානම් වෙමින් සිටි ඒ සුන්දර උදෑසන, මහා ඛේදවාචකයක ආරම්භය බවට පත් විය. ස්වභාවධර්මයේ රෞද්‍ර සහ අනුකම්පා විරහිත බව මොහොතකින් කඩා පාත් වූයේ මුළු ගම්මානයම දැඩි භීතියට පත් කරමිනි. මෙය හුදෙක් සාමාන්‍ය ස්වභාවික විපතක් පමණක් නොව, අහිංසක මිනිස් ජීවිත දහසකට වඩා බිලිගන්නට ආ මාරාන්තික ගංවතුරකි. නමුත් ඒ අමානුෂික මාරයාට එරෙහිව නොබියව නැගී සිටි එක් වීරයෙකුගේ ක්‍රියාකලාපය නිසා අදටත් මේ කතාව ලෝකය පුරා අතිශය කතාබහට ලක්වන ඓතිහාසික සහ හැඟීම්බර සිදුවීමක් බවට පත්ව තිබේ.

හරියටම උදෑසන පාසල් ආරම්භ වන වේලාවත් සමගම, වෙනදා ඉතා සන්සුන්ව ගලා බට ත්‍රිශූලි ගඟේ ජල මට්ටම කිසිවෙකුත් අනපේක්ෂිත ලෙස ක්ෂණිකව ඉහළ යන්නට විය. මීටර් තිහක් පමණ උසැති දැවැන්ත මඩ සහ ජල කඳක්, පැයට කිලෝමීටර් හැත්තෑ පහක පමණ අතිශය බිහිසුණු වේගයකින් අහිංසක වැසියන් සිටි ගම්මානය දෙසට ගලා එන්නට විය. එය දුටුවන්ගේ ඇඟ කිලිපොලා යන දසුනක් වූ අතර හරියටම යෝධ රාක්ෂයෙකු මුළු ගමම ගිලගන්නට එනවා වැනි අතිශය භයානක දසුනක් විය. මේ මහා ප්‍රචණ්ඩකාරී ජල ධාරාව ගඟේ ප්‍රධාන වංගුව හැරී එන විට, එහි වූ වේගය කෙතරම්ද යත්, ඒ ඉදිරියේ කිසිවකටත් පවතින්නට නොහැකි විය. ගං ඉවුරේ තිබූ සියලුම මිනිස් වාසස්ථාන තත්පර කිහිපයක් ඇතුළත සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වී ගියේය. ගම්මානය බාහිර ලෝකය හා යා කළ ප්‍රධාන පාලම් දෙකක්ද කිසිදු සලකුණක් නොතියාම මහා ජල කඳට ගසාගෙන ගියේ ස්වභාවධර්මයේ අනුකම්පා විරහිත බව සහ එහි ඇති මහා බලය මනාව ලොවටම පෙන්වා දෙමිනි.

මේ මහා අනපේක්ෂිත විනාශයේ මීළඟ ප්‍රධානතම ගොදුර බවට පත්වීමට නියමිතව තිබුණේ ප්‍රදේශයේ අහිංසක දරුවන්ගේ නැණස පෑදූ ප්‍රධානතම ආයතනය වූ ගමේ පාසලයි. ත්‍රිභුවාන් ත්‍රිශූලි උසස් ද්විතීයික විද්‍යාලය ලෙස ගෞරවයෙන් හැඳින්වූ මෙම සුවිසල් තෙමහල් පාසල, ගං ඉවුරට ඉතාමත් ආසන්නයේම පිහිටා තිබුණි. ඒ වන විටත් පාසල් භූමිය තුළ ළමුන් දහස් හයසිය හතළිස් තුන් දෙනෙකු පමණ සිය පන්ති කාමර වෙත යමින් ඉතා සතුටින් කාලය ගත කරමින් සිටියහ. තවත් සුළු මොහොතකින් මේ මහා මාරාන්තික ජල කඳ කෙළින්ම පාසල දෙසට කඩා වදින බව ඉතා පැහැදිලි විය. කුඩා දරුවන්ගේ ජීවිත දහස් ගණනක් එකම මොහොතක කිසිදු සලකුණක් නොමැතිව අතුරුදහන් වීමේ දැවැන්ත සහ ඛේදනීය අවදානමක් එහි නිර්මාණය වී තිබුණි. මුළු පාසල් භූමියම මරණයේ අඳුරු සෙවනැල්ලෙන් වැසී ගිය අතර, කිසිවෙකුටත් සිතාගන්නටවත් නොහැකි තරමේ වේගයකින් අතිශය දරුණු විනාශයක් ඔවුන් වෙත ළඟා වෙමින් පැවතුණි.

නමුත් මේ අතිශය තීරණාත්මක සහ භයානක මොහොතේදී, පාසලේ ප්‍රධානියා වූ විදුහල්පති රාජේන්ද්‍ර දඩබි මහතාගේ වීරෝදාර ක්‍රියාකාරීත්වය මුළු ඉතිහාසයම සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කළේය. දශක ගණනාවක අත්දැකීම් ඇති ඔහුට මේ වේගයෙන් එන මහා විනාශය පිළිබඳව කල්තියා ඉතා සියුම් ඉවක් ලැබුණු අතර, ජීවිත බේරාගැනීම වෙනුවෙන් ඔහු එක තත්පරයක් හෝ නාස්ති කළේ නැත. වහාම දැඩි තීරණයකට පැමිණ ක්‍රියාත්මක වූ ඔහු, මුළු පාසලටම ඇසෙන සේ අනතුරු ඇඟවීමේ ප්‍රධාන සීනුව නොකඩවා නාද කළේය. ඒ හඬ ඇසුණු විගසම, කිසිදු අනවශ්‍ය කලබලයකින් හෝ භීතියකින් තොරව නමුත් අතිශය කඩිනමින් සියලුම දරුවන් සහ ගුරුවරුන් ආරක්ෂිත ස්ථානයක් කරා යොමු කිරීමට ඔහු පියවර ගත්තේය. ඔහුගේ විශිෂ්ට නායකත්වය සහ ක්ෂණික තීරණ ගැනීමේ අද්විතීය හැකියාව මෙහිදී කැපී පෙනුණි. දරුවන්ගේ වටිනා ජීවිත බේරාගැනීම වෙනුවෙන් ඔහු ගත් ඒ අභීත තීරණය, මනුෂ්‍යත්වයේ සහ වගකීමේ උත්තරීතර සලකුණක් විය.

විදුහල්පතිවරයාගේ නිවැරදි මගපෙන්වීම සහ අණදීම යටතේ, පාසලේ සිටි ළමුන් දහස් හයසිය හතළිස් තුන් දෙනා සහ සමස්ත කාර්ය මණ්ඩලයම ඉතා කඩිනමින් පාසල් භූමියෙන් ඉවත් වී, අවට ගම්මානය හරහා ගොස් ඈතින් පිහිටි ආරක්ෂිත උස් බිමක් කරා ගමන් කළහ. මෙය කීමට පහසු වුවත් ප්‍රායෝගිකව කිසිසේත්ම සරල කටයුත්තක් නොවීය. දහසකට අධික කුඩා දරුවන් පිරිසක් එතරම් කෙටි කාලයක් තුළ කිසිදු තදබදයකින් තොරව ආරක්ෂිත ස්ථානයකට ගෙන යාම අතිශය අසීරු සහ බැරෑරුම් අභියෝගයකි. නමුත් රාජේන්ද්‍ර මහතාගේ මනා සංවිධාන ශක්තිය, දැඩි විශ්වාසය සහ සන්සුන් බව නිසා, කිසිදු අනතුරකින් තොරව ඒ සියලු දෙනාම නියමිත වේලාවට ආරක්ෂිත ස්ථානයට ළඟා වීමට සමත් වූහ. ඒ වන විටත් මහා රෞද්‍ර ජල කඳ ගම්මානය මුළුමනින්ම ගිලගනිමින් ඔවුන්ගේ ආදරණීය පාසල දෙසට වේගයෙන් ඇදී එමින් තිබූ අතර, හැරී බලන විට පෙනුණේ මරණය ඔවුන් පසුපස හඹා එන අයුරුයි.

විදුහල්පතිවරයාගේ අසමසම වීරත්වය සහ දුරදක්නා නුවණ එතෙකින් නිමා වූයේ නැත. පාසල තුළ සිටි සියලුම දරුවන් ආරක්ෂිතව බේරාගැනීමට අමතරව, තවත් දරුවන් රැගත් පාසල් බස් රථ කිහිපයක් ඒ වන විටත් පාසල දෙසට පැමිණෙමින් තිබෙන බව ඔහුට හදිසියේම සිහිපත් විය. ඒ දැඩි පීඩාකාරී මොහොතේදීත් ඔහුට තිබූ දැඩි මානසික ඒකාග්‍රතාවය සහ සිහිකල්පනාව කොතරම්ද යත්, වහාම තම ජංගම දුරකථනය ගෙන එම බස් රථ රියදුරන්ට කතා කිරීමට ඔහු පියවර ගත්තේය. ඉදිරියට පැමිණීම අතිශය භයානක සහ මාරාන්තික බවත්, දරුවන්ගේ ජීවිත බේරාගැනීම සඳහා වහාම ආපසු හැරී යන ලෙසත් ඔහු රියදුරන්ට දැඩිව සහ කඩිනමින් දැනුම් දුන්නේය. ඔහුගේ මේ අතිශය බුද්ධිමත් සහ කඩිනම් ක්‍රියාව නිසා, පාසලට පැමිණෙමින් සිටි තවත් අහිංසක දරුවන් විශාල පිරිසකගේ ජීවිත නිරපරාදේ අහිමි වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වා ගැනීමට හැකි විය.

අවසාන දරුවාත් ගුරුවරයාත් ආරක්ෂිත ස්ථානයකට ගොස් සුළු මොහොතකින්, කවුරුත් බිය වූ ඒ මහා ඛේදවාචකය කිසිදු අනුකම්පාවකින් තොරව සිදු විය. මීටර් තිහක් උසැති දැවැන්ත මඩ, ගල් සහ ජල කඳ ත්‍රිභුවාන් ත්‍රිශූලි පාසල මතට මුළු වෙර යොදා කඩා වැටුණි. ප්‍රදේශයේ තිබූ සුවිසල්ම ගොඩනැගිල්ලක් වූ එම තෙමහල් පාසල, ඒ මහා ජල රළ ඉදිරියේ කුඩා ළමයින්ගේ සෙල්ලම් ගෙයක් මෙන් තත්පර කිහිපයක් ඇතුළත සම්පූර්ණයෙන්ම සුනු විසුනු වී ගියේය. පැය කිහිපයකට පසු ජලය බැස ගිය විට බැලූ කල, එහි කලින් පාසලක් තිබූ බවට කිසිදු සලකුණක් හෝ ගඩොලක් ඉතිරි වී තිබුණේ නැත. මුළු පාසල් භූමියම දැවැන්ත ගල් සහ මඩ ගොඩකින් සම්පූර්ණයෙන්ම වැසී ගොස් තිබුණි. ගූගල් සිතියම් වල පවා අදටත් මෙම ඓතිහාසික පාසල ස්ථිරවම වසා ඇත ලෙස ඛේදනීය ලෙස සටහන් වී ඇත්තේ මේ මහා විනාශයේ තරම මුළු ලොවටම නිහඬව කියා පාමිනි.

මිල කළ නොහැකි භෞතික සම්පත් කොතරම් ප්‍රමාණයක් විනාශ වුවද, මුළු ලෝකයම කතා කරන මේ ඓතිහාසික සිදුවීමේ ඇති පුදුම සහගතම සහ සතුටුදායකම කරුණ වන්නේ එකම එක මිනිස් ජීවිතයක් හෝ අහිමි නොවීමයි. ළමුන් දහස් හයසිය හතළිස් තුන් දෙනෙකුගේ වටිනා ජීවිත, ඒ දැවැන්ත ස්වභාවික විනාශයෙන් ගලවා ගැනීමට හැකි වීම සැබෑම ප්‍රාතිහාර්යයක් ලෙස හැඳින්විය හැක. මෙය හුදු අහඹු වාසනාවක් නොව, නියම නායකයෙකුගේ නිවැරදි දැක්ම, ක්ෂණික තීරණ ගැනීම සහ අන් අය වෙනුවෙන් ඇති අසීමිත කැපවීම නිසාම සිදුවූවකි. මේ අහිංසක දරුවන්ගේ දෙමාපියන්ට තමන්ගේ මුළු ලෝකයම අහිමි වන්නට ගියේ තත්පර කිහිපයකිනි. නමුත් ඒ තත්පර කිහිපය තුළ රාජේන්ද්‍ර දඩබි මහතා ගත් නිර්භීත ක්‍රියාමාර්ගය, පවුල් දහස් ගණනකගේ කඳුළු පිසදා, ඔවුන්ට සදාකාලික සිනහවක් සහ අස්වැසිල්ලක් ගෙන දුන්නේය.

අද වන විට සමස්ත නේපාල වැසියන් පමණක් නොව ලොව පුරා බොහෝ දෙනෙක් රාජේන්ද්‍ර දඩබි මහතා හඳුන්වන්නේ සැබෑ ලෝකයේ ජීවත් වන උත්තරීතර වීරයෙකු ලෙසයි. චිත්‍රපට වල මෙන් කිසිදු සුපිරි බලයක් නොමැතිව, හුදෙක් තම මොළය, අත්දැකීම් සහ මනුස්සකම පමණක් පාවිච්චි කරමින් ඔහු කළ මේ මහා අමිල මෙහෙවර සමස්ත මානව සංහතියටම මහඟු ආදර්ශයකි. බොහෝ විට මෙවැනි දැවැන්ත ආපදා තත්ත්වයන් වලදී විශාල ජීවිත හානි පිළිබඳව අපට නිරන්තරයෙන් අසන්නට ලැබුණද, නිසි පෙර සූදානමක්, සැලසුමක් සහ නොසැලෙන නායකත්වයක් ඇත්නම් ඕනෑම භයානක තත්ත්වයකින් ජය ගත හැකි බව ඔහු ප්‍රායෝගිකවම ඔප්පු කර පෙන්වා ඇත. සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වූ ඒ සුන්දර ගම්මානය සහ පාසල නැවත ගොඩනැගීමට තවත් බොහෝ කාලයක් සහ ශ්‍රමයක් ගතවනු ඇත. නමුත් ඒ දරුවන්ගේ ජීවිත බේරාගැනීම නිසා, ඒ ගම්මානයේ අනාගතය අදටත් සුරක්ෂිත වී තිබේ.

අවසාන වශයෙන්, මේ අසිරිමත් කතාව අපට කියා දෙන්නේ ජීවිතයට එකතු කර ගත හැකි ඉතාමත් වටිනා පාඩමකි. ස්වභාවධර්මයේ බලපෑම සහ එහි විනාශකාරීත්වය අපට කිසිලෙසකින්වත් පාලනය කළ නොහැකි වුවත්, ඊට බුද්ධිමත්ව මුහුණ දෙන ආකාරය සහ ඉන් ගැලවෙන ආකාරය සම්පූර්ණයෙන්ම අප සතුය. ත්‍රිශූලි ගඟේ රෞද්‍ර සහ මාරාන්තික ජල රළට පාසල් ගොඩනැගිල්ල මුළුමනින්ම විනාශ කිරීමට හැකි වුවද, රාජේන්ද්‍ර දඩබි වැනි උදාර මිනිසුන්ගේ නොසැලෙන අධිෂ්ඨානය, ධෛර්යය සහ මානුෂීය ගුණාංග විනාශ කිරීමට ඊට කිසිදා නොහැකි විය. අද ඒ සුන්දර බිමේ සිනා පිරුණු පාසලක් නොතිබුණද, එදින බේරුණු ඒ දරුවන් දහස් හයසිය හතළිස් තුන් දෙනා නේපාලයේ මෙන්ම ලෝකයේම අනාගතය ආලෝකමත් කරනු නොඅනුමානය. එය වචනයේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන්ම මරණය පරදවා ජීවිතය සහ මනුෂ්‍යත්වය ජයගත් ලෝකයේ අසිරිමත්ම කතාවකි.